Ego: vriend of vijand?

  • door

Het ego is je vast niet onbekend. Voor de meeste nederlanders is het gerelateerd aan egoisme en egoisten, mensen die alles zelf willen hebben en niks willen delen. Maar het ego is eigenlijk de drijvende kracht in jezelf. Het woord ego komt uit het latijns en grieks en betekent simpelweg “ik”. Degene die “ik” is, jij dus. Je zelfbeeld, je persoon, de persoon die jij bent. Het is een soort innerlijke constructie die bepaalt wie je bent, wat je doet en hoe je de wereld ziet. Het is een levend iets, het wil dingen: beter worden, groter worden, dingen maken, meer vergaren, vergelijken etc.

Maar boven alles is het bij de meeste mensen leidend, dwingend, sturend.

Bankdrukken, ruzie en salaris

En als je nu denkt: yo man, dit is echt wazige praat, wat bedoel je nou eigenlijk? Wat is ego dan? Hier twee voorbeelden:

Je staat in de gym en bent aan het bankdrukken, lekker 5×5 aan het knallen. Naast je gaat een meisje liggen, warmt op en schuift dan net zo veel gewicht als jij aan de halterstang. YOOOOWWWW! Wat doe jij? Je schuift er meer gewicht op, niet omdat je dat van plan was maar omdat je ego je dat ingeeft. Dat ego koppelt het feit dat dat meisje net zoveel gewicht bencht als jij met de gedachte (constructie) dat dat betekent dat jij zwakker bent dan haar, daardoor ben je minder, voel je je minder en moet je meer drukken want dan ben je sterker, meer, dominanter, cooler.

Inderdaad: leidend, dwingend, sturend. Zonder dat je er invloed op hebt.

Stel er is iets op het werk of thuis wat niet goed loopt. Je geeft iemand duidelijke instructies en die persoon geeft aan dat hij of zij het snapt. Achteraf blijkt die persoon helemaal iets anders te hebben gedaan waardoor alles in de soep loopt. Of in ieder geval het niet loopt zoals jij het wil. (dat wil niet zeggen dat het fout is alleen het is niet wat jij wil) Dus confronteer je die persoon daarover in een withete bui, er volgt ruzie en dat krijgt dan weer een staartje. Uiteindelijk draait het helemaal niet meer om het effectief oplossen van dat probleem maar vooral over het feit dat die persoon niet heeft gedaan wat jij hem of haar opdroeg. In dit hele verhaal zitten verschillende elementen waarbij het ego (flink) de overhand heeft. Weet je nog? Het ego wil dingen sturen, oplossen, voelt dat het recht heeft ergens op, beoordeelt en veroordeelt aan de lopende band. 

Stel je hebt altijd een flink salaris gehad, veel geld verdiend. Dan gebeurt er iets waardoor dat niet meer kan. Je gaat minder verdienen en dat steekt je. Je kan het niet verkroppen dat je nu veel minder verdiend dan eerst. Al is de functie anders, baan anders, bedrijf anders. Dus ga je vanalles forceren om meer te verdienen, extra je best doen, risico’s nemen etc. Dit is puur een ego ding, dat ego kan het salaris en alles wat eromheen zit qua gedachten, verhalen en emoties die je zelf er omheen hebt gebouwd, niet loslaten. En wil dan op wilskracht en onder spanning dat wat in het verleden was, weer terughalen.

Het sturende en dwingende ego

Twee voorbeelden van hoe het ego je gedrag beinvloed. Eigenlijk beinvloedt, leidt en stuurt het je gedachten en daardoor je gedrag. Of eigenlijk stuurt het je gedachten, daardoor je emoties (want emoties worden altijd “gemaakt” door gedachten) en dat stuurt dan weer je gedrag.

Het lastige van bovenstaande voorbeelden (en eigenlijk 95% van wat je op een dag doet) is dat je helemaal geen controle hebt over wat je ego doet. En daarom loop je vaak op automatische piloot de grillen van je ego uit te voeren. Is dat slecht? Nee. Maar soms wel ontzettend oneffectief. Want in het eerste voorbeeld ben je veel beter af als je je sets gewoon afmaakt zoals je ze had gepland. En in het tweede voorbeeld kun je beter accepteren dat je minder verdiend en vanuit daar in rust kijken hoe je dat kan opvangen en zelfs van afstand eens bekijken of je dat oude, grote salaris uberhaubt wel nodig hebt. Of je ego ook niet een constructie of een verhaal heeft gemaakt van bezittingen, status en eigenwaarde dat wordt gekoppeld aan weelde dat je helemaal niet dient.

Hoe maak je je ego dienend en niet dwingend?

Dus ego is niet slecht. Ego bestaat en is nodig. Ego zorgt ervoor dat je de beste wil zijn, de wedstrijd wil winnen, dat je niet opgeeft. Maar vaak hebben we niet in de gaten dat het ego ons stuurt, zelfs dwingt om dingen te doen of verhalen in stand te houden (fysiek of in je hoofd) die ons helemaal niet van pas komen.

Bewust zijn van je ego is stap één: bewust worden van het feit dat je ego er is. Wat het is. Wat het wil en hoe het je probeert om je steeds een bepaalde richting in te sturen. Zodat je dat kunt zien kun je altijd nog beslissen of je dat zelf ook wil. En heb je meer controle of in ieder geval meer invloed in de beslissingen die je maakt zonder op automatische piloot je ego te volgen. Wat soms kan leiden tot lastige situaties.

Ik zie het ego echt als een persoon, een entiteit. Iemand die mij wil dwingen om dingen te doen. Ik doe dat omdat het me dan makkelijk maakt om daartegen te “vechten”. Mensen die mij kennen weten namenlijk één ding zeker van mij: ik doe nooit of in ieder geval niet zonder slag of stoot, nóóit wat ik zelf niet echt wil. Ik maak dus gebruik van een karaktertrek om mijn ego in toom te houden.

Dus als ik zie of voel dat mijn ego wordt geraakt (bv omdat iemand me beledigt) en mijn ego dan meteen een bepaalde reactie wil afdwingen trek ik meteen aan de rem en probeer in de kalmte te beslissen hoe ik wil reageren. Of ik wil reageren. Voorwaarde is dus wel dat ik kan zien dat mijn ego me iets wil laten doen, wat niet altijd lukt, zeker niet als ik moe ben of er andere dingen in het spel zijn waardoor ik toch gewoon mijn ego me laat dwingen om meteen te reageren vanúit mijn ego.

Ego is een paranoide zelfingenomen bullebak

De tegenhanger van ego is dus eigenlijk redelijkheid, dankbaarheid en rust: meer gewicht op de halterstang bij het bankdrukken? Omdat dat meisje meer drukt dan mij? Nee joh, dat is juist cool, ik gun haar zo die kracht en power. Supervet. Misschien kan ik nog wat van haar leren. Hey, ze gebruikt een andere grip, even vragen waarom ze dat doet.

Zie je het? Redelijkheid, dankbaarheid, empathie, nieuwsgierigheid. In plaats van een soort van gekwetste ik-heb-recht-op, ik-ben-beter mentaliteit die het ego oproept door zijn vergelijkingsdrang en verdidigingsmechanisme omdat  in de verre oertijd iemand die fysiek sterker was een gevaar kon opleveren voor jezelf en je stam. Halloooo, ego, tis 2019 en dat meisje is geen rivaal van een andere stam neandertalers! Get a grip. Ik bepaal of je je kop opsteekt en in dit geval: neen.

Hoe kun je dat dan doen: je ego herkennen? Het ego dienend maken? Dat mag je zelf gaan uitzoeken, want dat is voor iedereen en eigenlijk voor elk moment weer anders. Voor mij helpt meditatie heel erg goed omdat je jezelf traint om je gedachten te zien van afstand en ruimte te creëren tussen stimulans en respons. Wat ook helpt is om vaker terug te grijpen op zelfreflectie om proberen te achterhalen waarom je iets gedaan hebt: was het echt je eigen keus of heeft je ego (of andere factoren) die actie in werking gezet zonder dat je dat eigenlijk wilde? Of dat je iets anders gepland had maar dat er een emotie opkwam die ervoor zorgde dat je toch iets anders deed. Uit angst, uit verdriet of uit paniek. Als je kunt zien dat het je ego was, probeer die situatie dan de volgende keer te herkennen zodat je beter keuzes kunt maken.

Zelf gebruik ik allebei de methodes: meditatie en mindfulness en zelfreflectie/introspectie. Voor mij werkt dat heel goed en ik probeer zo veel mogelijk mijn ego dienend te maken en te houden in plaats van leidend. Wat ook in mijn dagelijkse vaste stramien zit is het oefenen van dankbaarheid en het altijd streven naar de dingen te zien wat ze zijn, zonder inkleuring van mijn eigen gedachten en projecties. Dan kun je de dingen helderder en van grotere afstand zien en dus heb je meer tijd om je respons te kiezen. In mijn ogen zeker iets wat de moeite waard is om aandacht aan te besteden.

Ok houdoe

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *